حكايت آورده‌اند كه اسماعيل سامانى [ حكومت : 279 - 295 ق . ] ، كه پادشاه خراسان و سلطانى بس بسامان بود ، روزى عالمى نزد وى آمد . او را تعظيم بسيار نمود و چون برفت ، هفت‌گام از عقب وى برفت . شب حضرت رسول صلّى اللّه عليه و إله را در خواب ديد كه با او مىگويد : « اى اسماعيل ! يكى از علماى امّت مرا عزيز داشتى ؛ من از حضرت حقّ - سبحانه و تعالى - درخواستم كه تو را در دو جهان عزيز دارد . و تو هفت قدم از عقب وى رفتى ؛ دعا كردم تا هفت تن از نسل تو پادشاهى كنند . و اين هردو دعا دربارهء تو مستجاب شد . » ابن اثير « 1 » در تاريخ كامل از ابى الفضل محمّد بن عبد اللّه البلعمى « 2 » نقل كرده كه ، از امير اسماعيل احمد سامانى شنيدم كه مىگفت : « در سمرقند بودم و روزى در ديوان جهت مظالم و دادخواهى نشسته بودم و برادرم اسحاق در پهلوى من نشسته بود . ابو عبد اللّه محمّد بن نصر فقيه داخل مجلس شد . جهت اجلال علم و دين او برخاستم . چون آن فقيه برفت ، برادرم اسحاق به من عتاب كرد و گفت : خ تو امير خراسانى . هرگاه مردى از رعيّت تو داخل مجلس تو شود ، تو جهت او برخيزى ، سياست و مهابت تو به اين مىرود خ . و من در آن شب حضرت رسول صلّى اللّه عليه و إله را به خواب ديدم ، چنان كه من و برادرم اسحاق

--> ( 1 ) . عزّ الدين ابن اثير جزرى ، متوفى به سال 630 ق . ، صاحب كتاب الكامل فى التاريخ كه مشهور به كامل ابن اثير است . تاريخ عمومى مفصلى است كه مؤلّف ضمن تلخيص و تهذيب كتاب تاريخ طبرى آن را كامل كرده و حوادث مهمّ را تا سال 628 ق . شرح داده است . اين كتاب متضمّن نقل وقايع و حوادث خشك و خالى نيست ، و نويسنده در موارد مقتضى ، اطلاعات مفيدى هم در باب احوال اجتماعى و عقايد و رسوم و حتّى آثار ادبى به دست داده است ، نك : زرّين‌كوب ، تاريخ ايران بعد از اسلام ، ص 27 . ( 2 ) . ابو الفضل محمّد عبيد اللّه بلعمى - متوفّى به سال 329 ق . ، كه از 310 تا 327 ق . وزير نصر بن احمد سامانى بود . وى مرد دانش و فرهنگ بود و راه سلف خود جيهانى را ادامه داد ، و با وجود اين دو دانشمند در رأس دولت سامانى ، روزگار نصر از شكوفاترين دوره‌هاى علم و ادب ايران گرديد . فرزند ابو الفضل ، ابو على بلعمى ، نيز در دورهء آل سامان از حيث علم و ادب و سياست مقام رفيعى داشت . ابو على از 343 تا 350 ق . وزارت عبد الملك بن نوح و از 350 تا 365 ق . وزيرى منصور بن نوح را داشت ، و ترجمهء تاريخ طبرى او مشهور است . ر ك : دائرة المعارف الاسلاميه ، ج 3 ، صص 86 تا 88 .